Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta ve Oracle’ın yapay zeka yatırımları, şirketlerin görünen borçlarından daha büyük bir mali yük oluşturdu. Asıl hesap ise ana bilançoda değil, yatırımcıların çoğu zaman gözden kaçırdığı dipnotlarda duruyor. Uzmanlar bu durumu Enron’a benzetti. Peki Enron nedir, tam olarak neler oluyor? Lafı uzatmandan detaylara birlikte bakalım…
Nikkei’nin analizine göre Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta ve Oracle’ın yapay zeka altyapısı için verdiği ancak bilançolarında doğrudan borç olarak göstermediği ödeme taahhütleri 1,65 trilyon dolara ulaştı. Bu şirketlerin bilançolarında resmi borç olarak gösterdiği rakam ise 1,35 trilyon dolar. Her şey mali raporların dipnotlarında açıklanıyor, lakin doğrudan borç hanesinde yer almıyor. Bu nedenle şirketlerin mali durumu görünüşte güçlü duruyor. Bilanço dışındaki taahhütler son 4 yılda neredeyse 8 kat artmış hâlde.
Tesisler Kiralanıyor ya da Kapasite Satın Alınıyor
Teknoloji şirketleri, yapay zeka veri merkezlerinin borcunu doğrudan üstlenmek yerine projeleri farklı kuruluşlar üzerinden finanse ediyor. Ayrı bir şirket borçlanarak veri merkezini kuruyor, teknoloji devi ise tesisi kiralamayı veya belirli miktarda kapasite satın almayı taahhüt ediyor. Meta’nın Louisiana’da kurulan Hyperion veri merkezi bu stratejinin öne çıkan örneklerinden biri. Meta ve Blue Owl Capital’ın desteklediği yapı, tesisin inşası için 27 milyar dolar borçlandı. Meta tek kiracı olmasına rağmen bu borç doğrudan şirketin bilançosunda görünmüyor. Şirketin toplam bilanço dışı yükümlülüklerinin yaklaşık 420 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor. Moody’s ise henüz başlamayan veri merkezi kiralarının 662 milyar dolarlık bölümünün hâlen bilanço dışında kaldığını belirtiyor.
Enron Benzetmesi Neden Yapılıyor?
Teknoloji devlerinin finansman yöntemi, 2001’de büyük bir muhasebe skandalıyla çöken ABD’li enerji şirketi Enron’u hatırlatıyor. Enron, borçlarını ve zararlarını özel amaçlı şirketlere aktararak mali durumunu yatırımcılardan gizlemiş, şirket gerçekte büyük kayıplar yaşarken kârlı görünmeye devam etmişti. Skandal ortaya çıkınca Enron iflas etmiş, binlerce çalışan işini ve birikimlerini kaybetmişti. Ancak bugünkü teknoloji şirketleriyle Enron arasında önemli bir fark var. Kullanılan strateji yasal, ayrıca tüm yükümlülükler dipnotlarda açıklanıyor. Asıl risk, veri merkezleri faaliyete geçtiğinde kiraların bilançolara topluca girmesi. Yapay zeka gelirleri beklenen seviyeye ulaşmazsa şirketler borç baskısı, değer kaybı ve kredi notu sorunlarıyla karşılaşabilir.
