Avrupa Komisyonu, Meta’nın kullanıcıları platformda tutmak için uyguladığı psikolojik stratejilerin Dijital Hizmetler Yasası’nı (DSA) ihlal ettiğini açıkladı. Şirket, tasarımlarını değiştirmezse 12 milyar dolara yakın ceza alabilir.
Avrupa Birliği (AB), teknoloji dünyasındaki en sert yasal savaşlardan birinin fitilini ateşledi. Avrupa Komisyonu, yürüttüğü geniş kapsamlı soruşturmanın ardından sosyal medya devi Meta hakkında kritik bir ön bulgu raporu yayınladı. Rapora göre; Instagram ve Facebook’un bağımlılık yapıcı arayüz tasarımları, başta reşit olmayan çocuklar olmak üzere kullanıcıların fiziksel ve zihinsel sağlığını riske atarak AB yasalarını resmen ihlal ediyor.
“Sonsuz Kaydırma” Beyni Otopilot Moduna Alıyor
Komisyon tarafından yürütülen incelemeler, Instagram ve Facebook’ta milyarlarca insanın her gün kullandığı temel özelliklerin, kullanıcıları iradeleri dışında sürekli tüketime zorlayan psikolojik tetikleyiciler içerdiğini ortaya koydu. Raporda doğrudan suçlanan tasarım unsurları şunlar oldu:
Sonsuz Kaydırma (Infinite Scroll) ve Otomatik Oynatma (Autoplay): Komisyon, bu iki özelliğin kullanıcıyı sürekli yeni içerikle besleyerek beyni bir tür “otopilot moduna” soktuğunu ve dürtüsel kullanımı kronikleştirdiğini belirtiyor.
Aşırı Kişiselleştirilmiş Öneriler: Algoritmaların tamamen kullanıcı etkileşimini maksimumda tutmaya odaklanması, sağlıklı dijital alışkanlıkların önüne geçiyor.
Anlık Bildirimler (Push Notifications): Kullanıcıyı sürekli uygulamaya geri çağıran yapay dopamin döngüleri yaratıyor.
Raporda ayrıca, Meta’nın elindeki verilere rağmen çocukların geceleri platformlarda geçirdiği süreleri ve Reels ile Stories gibi formatların bu bağımlılığı nasıl körüklediğini bilerek görmezden geldiği iddia edildi.
“Genç Hesapları” ve Ebeveyn Kontrolleri Yetersiz Bulundu
Meta’nın son dönemde kullanıma sunduğu “Genç Hesapları” ve ekran süresi sınırlandırma araçları Brüksel cephesini ikna etmeye yetmedi. Komisyon, bu güvenlik araçlarının çocuklar tarafından oldukça kolay bir şekilde devre dışı bırakılabildiğini vurguladı.
Mevcut ebeveyn kontrol mekanizmalarının çalışması için anne ve babaların ciddi bir teknik uzmanlığa sahip olması gerektiği, bunun da koruma sistemini verimsiz kıldığı belirtildi. Şirketin bir “Güvenlik Merkezi” açıp buraya ruh sağlığı linkleri koymasının ise platformun doğasındaki bağımlılık yapıcı mimariyi gölgeleyemeyeceği kararına varıldı.
Brüksel Tasarım Değişikliği İstiyor: Reçete Belli
Avrupa Komisyonu, Meta’nın platform mimarisinde köklü ve yapısal değişikliklere gitmesini talep ediyor. Masadaki acı reçetede öne çıkan başlıklar şunlar:
Varsayılan Olarak Kapatma: Sonsuz kaydırma ve videoların otomatik oynatılması özellikleri varsayılan olarak kapalı gelecek. Kullanıcı bu özellikleri ancak kendi isteğiyle ayarlardan açabilecek.
Gerçek Ekran Molaları: Kolayca geçilemeyen, kullanıcıyı dijital dünyadan kopmaya zorlayan etkili ekran süresi sınırları uygulanacak.
Algoritma Reformu: Tavsiye algoritmaları saf etkileşim (engagement) odaklı olmaktan çıkarılacak.
Meta Suçlamaları Reddetti: 12 Milyar Dolarlık Ceza Kapıda
Meta, Avrupa Komisyonu’nun ön bulgularına katılmadığını belirterek ilk savunmasını yaptı. Şirket, özellikle gençleri korumak adına attıkları küresel adımların göz ardı edildiğini savundu.
Ancak yasal süreç sonunda Komisyon kararı kesinleşirse ve Meta istenen tasarım değişikliklerini yapmazsa, şirketi küresel yıllık cirosunun %6’sına kadar ulaşabilecek devasa bir para cezası bekliyor. Meta’nın güncel mali tabloları göz önüne alındığında bu ceza sınırı yaklaşık 12 milyar doları bulabilir. Avrupa genelinde çocukların sosyal medya kullanımına yaş sınırı getirilmesinin tartışıldığı bu dönemde, AB’nin hamlesi diğer teknoloji devleri için de bir dönüm noktası anlamı taşıyor.
